Maliebaan - Malielaan

Drie metershoge stralen springen één voor één op. De heldere bogen raken elkaar op het hoogste punt.

Plaats: Maliebaan 
Datum: 1998
Kunstenaar: Barbara van Loon (1952)
Materiaal: robinia houtdelen, beton, terrazzo, klinkers, bomen en bamboe
Afmetingen: lengte vlonder 250 m, doorsnee cirkel plein 40 m, doorsnee cirkel vijver 16,5 m

Een houten vlonder, gelegd in strakke schuine arcering, meandert op het uitgestrekte asfalt van de Maliebaan. De lange vlonder verbindt twee cirkels, een plein aan het begin en een fontein aan het einde van de baan. Langs de ronding van het plein ligt een brede rand van  blauwe klinkers die rimpelen als golfjes in het water. De versteende rimpeling verwijst naar de vijver met fontein verderop. De vijver heeft de vorm van een halve maan, de cirkellijn loopt denkbeeldig door over de tegelstoep en wordt weer zichtbaar in de boog van een bamboeheg met banken. Drie metershoge waterstralen springen een voor een op. De drie heldere bogen raken elkaar op het hoogste punt en strooien schitterende diamanten in de lucht. Dat duurt maar een moment, de natte bogen vallen weg en het water stort als een baksteen kletsend middenin het bassin. Het is even stil voor het ritmisch opspringen weer begint, bruisend als golven die breken op de kust.

Verboden te zwemmen

De Maliebaan is alleen toegankelijk voor voetgangers en fietsers. Beeldend kunstenaar Barbara van Loon wilde de strakke uitgestrektheid van de “landingsbaan” doorbreken. Zij liet met haar ontwerp veel ruimte over voor fietsen, skaten en wandelen. Bomen groeien uit rondingen in de vlonder, de Maliebaan werd Malielaan.
Van Loon hield zelf een toespraak op de openingsdag omdat zij de bedrijven en mannen die daar gewerkt hadden in het zonnetje wilde zetten. Steltlopers met meterslange blauwe broeken maakten reuzenstappen tussen het publiek. Op het asfalt naast de vlonder haalde skaters de wonderlijkste kapriolen uit. De kinderen mochten een bootje maken met een eigen blauw zeiltje om in het bassin te laten varen. Maar op die zeer warme openingsdag sprongen ze allemaal zelf in de vijver. Het commentaar van de officials bleef niet uit: “Van Loon het mag geen zwemwater worden”. “Zet er dan maar een bordje bij”, was haar antwoord. En dat kwam er: ‘verboden te zwemmen’.

Dansende hijskranen

Barbara van Loon studeerde Culturele Antropologie in Leiden (1972-1976). Zij deed in 1975 mee aan een educatief project in Mexico. Terug in Nederland ging zij twee jaar werken bij de Stichting Brouwndale die zich toelegde op de opvang en begeleiding van kansarme kinderen.
In 1980 volgde zij de opleiding LTS edelsmeden en werkte als automonteur in een Renaultgarage omdat de techniek van machines haar fascineerde. Van Loon was 29 jaar oud toen zij besloot kunstenaar te worden en de opleiding Monumentale- en Audiovisuele Kunst aan de Gerrit Rietveld Academie te gaan volgen (1981-1986). 
Vanuit haar woonboot in het westelijk havengebied keek Van Loon geboeid naar de trage bewegingen van de hijskranen die boven de loodsen uitstaken. Op de Gerrit Rietveld Academie kwam haar eerste monumentale project tot stand, ‘Het kranenballet’ (1984), een choreografie voor zes kranen. In de bouwput van de ‘Stopera’ bewogen kraanwerkers hun bouwkranen met de 50 meter lange armen zwenkend door de lucht. De wonderlijke dans is op video gezet (Archief van Stedelijk Museum te Amsterdam). 
Dit was de eerste van een lange reeks monumentale kunstwerken waarin bewegende machines met geluid een belangrijke rol spelen. Van Loon schreef haar choreografieën in samenwerking met de werkers op de machines die de voorgeschreven bewegingen moesten uitvoeren. 
In 1985 werd de theatervoorstelling ‘Neigend IJzer’ bij de Azië Pier in het Westelijk havengebied uitgevoerd. ‘s Avonds, in het licht van sterke lampen, zag het publiek de onwerkelijke dans van zes havenkranen. De reusachtige havenkranen rolden op rails heen en weer en bewogen hun ijzeren armen zwaaiend en neigend op de muziek van ratelende en grommende de machines. De hijskraanwerkers kregen na afloop een donderend applaus, zij namen de kunstenares op hun schouders. In 1987 kwam ‘Time Seeking Circles’ tot stand op het Museumplein. Kermismensen lieten vijf reuzenraderen (zonder stoeltjes) draaien. De vijf grote cirkels met een doorsnee van 16, 20 en 35 meter, vormden samen een tijdmachine. Tot op zekere hoogte kon Van Loon de tijd indelen, “maar de cirkels lopen nooit op de seconde gelijk, de raderen ‘zoeken’ naar de tijd”. ‘Time Seeking Cirkels’ is opgenomen door de Wereldomroep en geregisseerd door Frank Diamand. De documentaire werd in 1988 vertoond op het Filmfestival in Cannes. In 1990 werd de de ringweg om Amsterdam geopend met haar project ‘Bridging Tunnels en Other Machines’. Een choreografie voor kranen, betonpompen, heftrucs, graafmachines en hoogwerkers begeleid door geluid en laserstralen. 
Barbara van Loon zette grote en kleinere kunstprojecten in binnen- en buitenland op haar naam. Kenmerkend voor de kunstprojecten was de korte levensduur ervan, ze waren maar enkele uren of dagen te zien. De watersculptuur op het Maliebaan is daarop een uitzondering. 
De laatste jaren geeft Barbara van Loo workshops en cursussen aan architecten aan de Academie voor Bouwkunde in Amsterdam en aan de HTS in Delft.

Literatuur en bronnen

Gesprek met Barbara van Loon (2005)
Archief Barbara van Loon