Techniek

Natuurlijk verval

De oudste vorm van een fontein is een fontein met natuurlijk verval. Water stroomt van hoog naar laag door een systeem van steeds verkleinende buizen (om de waterdruk op te voeren) om zodoende in de fontein het water van hoog naar laag te laten stromen of vloeien of de fontein mooi te laten sproeien. De fonteinen met bassin(s) moeten een perfecte balans hebben tussen het toegevoerde water en het afgevoerde water om het bassin niet te laten overstromen.
Rotterdam en haar directe omgeving kent weinig hoogteverschil en heeft dus nauwelijks natuurlijk verval, hoogteverschil moet kunstmatig bereikt worden. Een kunstmatig principe van een fontein met een hoger gelegen waterreservoir werd in de 17e eeuw toegepast bij buitenplaatsen. Het waterreservoir bevond zich dan op het dak of in een toren(tje) van het landgoed en via een leidingsysteem werd het water naar de fontein buiten toegevoerd. Het waterreservoir moest uiteraard elke dag weer gevuld worden om de fontein te laten werken. Bij mijn weten is er geen dergelijke fontein in Rotterdam bewaard gebleven.

Voorbeeld van een buitenplaats, hier huis Zandbergen provincie Utrecht 1869 door P.J. Lutgers

Drinkwaterleiding

Eind 19e eeuw kreeg Rotterdam een drinkwaterleidingnet. Vanuit de watertoren op het DWL complex (in 1874 in gebruik genomen) werd vers drinkwater het leidingnet in gebracht en met behulp van stoommachines kon de druk op het leidingnet worden opgevoerd. Hierdoor werd het mogelijk fonteinen direct op het drinkwaterleidingnet aan te sluiten. Veel van de vaste fonteinen van Rotterdam komen dan ook uit deze periode zoals fontein De Maagd van Holland (1874) en de periode kort hierna zoals de Wilhelminafontein (1898), opgericht bij de inhuldiging van Wilhelmina 31 augustus 1898 en het Calandmonument (1906), een fontein ter ere van ingenieur Pieter Caland, ontwerper van de Nieuwe Waterweg. 

Ook de eerste fonteinen in singels waren aangesloten op het drinkwaterleidingnet, via een afsluiter konden deze open- en dichtgezet worden.
Dit type fontein verspilt veel vers drinkwater.

Elektrische pomp

Een elektrische opvoerpomp kan een ondersteuning zijn voor een op het drinkwaterleidingnet aangesloten fontein wanneer de druk op het net te laag is of wanneer er een forse opvoerhoogte benodigd is. Dit is in Rotterdam niet van toepassing.
Fonteinen in singels of waterpartijen zijn nu losse, drijvende fonteinen en zijn niet meer aangesloten op het drinkwaterleidingnet. Deze hebben een elektrische opvoerpomp die het water van de singel of waterpartij zelf gebruikt om de fontein mooi te laten sproeien.

Retourbemaling

Om waterverspilling te voorkomen worden historische fonteinen in Rotterdam omgebouwd van constante toevoer van vers drinkwater naar retourbemaling. Bij retourbemaling wordt het water in het systeem van de fontein continu rondgepompt. Om het water in het systeem schoon, vrij van algen en Legionella te houden zijn diverse filtertechnieken noodzakelijk. Dit water is dus geen drinkwater meer! Publiek wordt hier met bordjes op gewezen.
De eerste fontein die naar retourbemaling is omgebouwd is fontein de Maagd van Holland. Hiermee is het waterverbruik afgenomen van 10.000m3 naar 3.000m3 per jaar. Het seizoen voor fonteinen loopt van half april tot half oktober.
Inmiddels is ook het Calandmonument omgebouwd en de Wilhelminafontein volgt spoedig.

Hofpleinfontein 

De hofpleinfontein is in tegenstelling tot de overige fonteinen 365 dagen per jaar in gebruik. In de pompkelder zijn naast de 2 elektrische pompen ook 2 verwarmingselementen geplaatst om bevriezing van het systeem te voorkomen. Deze fontein werkt ook met retourbemaling inclusief de benodigde filtertechnieken. De fontein wordt automatisch in hoogte teruggeschakeld als het te hard waait in verband het uitwaaieren van het water. Dit is onveilig voor het omringende autoverkeer en de trams.

LED-verlichting heeft inmiddels de oude verlichting met kleurfilters vervangen. Dit computergestuurde LED systeem kan de kleur veranderen maar dit is vooral in het donker effectief. Om het water overdag haar kleur te geven wordt er kleurstof toegevoegd. Dit wordt alleen toegepast op speciaal verzoek.

Het bassins wordt jaarlijks zwembadblauw geschilderd voor de mooie uitstraling, met name goed te zien bij filmopnamen vanuit de lucht bij grote evenementen in de stad.

Ad Oskam
Stadsbeheer
Gemeente Rotterdam

Bron

Gemeente Rotterdam
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed