Iseoplantsoen

Het fonteintje in de vijver vormt een driehoek met twee kunstwerken op de wal: 'Waterspiegel' en 'Openluchttheater'.

In de nieuwe wijk ‘De Aken’, in de zuidwesthoek van Osdorp, voorbij het Ecupaplein, achter strakke huizenrijen, ligt het Iseoplantsoen.   Het park ligt in een diepe kom. Wie langs de traptreden naar beneden gaat om bij de vijver en speelplaats te komen, hoort het fonteintje al: getinkel van fijne boogjes water die in de vijver tuimelen. Het fonteintje ligt aan de beschutte kant van de vijver en vormt een driehoek met twee kunstwerken op de wal: ‘Waterspiegel’ van Thomas Elshuis en ‘Openluchttheater’ van Ben Raayman.

Waterspiegel - 1999

Thomas Elshuis maakte aan de kant van de vijver boven het water een houten plankier met daarop een paviljoen. Op vier stalen kolommen rust een doorzichtig dak van perspex, waarop een sterk vergrootte kleurige foto is afgedrukt: een rode bal drijft tussen groene planten, twee kinderen buigen zich over het water. Het meisje kijkt naar haar spiegelbeeld in het water en het andere kind wijst naar de bezoeker, die onder het dak naar boven staart. De waterspiegel van onderuit gezien, de omgekeerde wereld. 

Waterspiegel is een prachtig Nederlands woord, vreemd genoeg moeten de Engelse en Fransen het met ‘oppervlakte’ (surface) doen. Het is een bijzonder verschijnsel: een minuscuul dun laagje vormt de scheiding tussen twee werelden. Onder water een duistere en spookachtige wereld, boven water de reële wereld, die wordt weerkaatst door de waterspiegel. Het kunstwerk wordt ‘s nachts van onderaf verlicht, dan lijkt het of het plankier boven het water zweeft.

Openluchttheater - 1999

Ben Raayman wilde een plek in het park maken waar mensen naar toe trekken, een openluchttheatertje. Een smal pad loopt langs een moerasje, tussen riet en hoge distels, naar de plek die aan het water ligt. Het is een rond theatertje, dat afloopt naar het midden, daar staat een kleine ronde verhoging, een podium. Omdat de vloer oploopt is vanaf de houten banken bovenaan goed te verstaan wat op het podium wordt gezegd. Het theatertje wordt weleens gebruikt door buurtbewoners voor kinderfeestjes.

De komvorm van het theater heeft een doorsnee van 20 meter en is opgebouwd uit tegels. Er ligt een patroon van klimopbladeren op de grijze vloer, de tere bladerranken waaieren uit en kruipen vanaf het midden omhoog. Geen van de vloerdelen die de ronde plek opvullen is gelijk, toch sluiten de grillige bladerranken precies op elkaar aan. 

Meestal zijn in de openbare ruimtes de elementen geprefabriceerd. Deze plek is geheel met de hand gemaakt. Raayman heeft in een hal een mal van het theatertje gemaakt van acht ton klei. Vanaf een loopbrug over de mal heeft hij lijnen uitgezet in de klei, waarlangs studenten, met vormen, de talloze blaadjes hebben uitgestoken. De studenten zijn er drie maanden mee bezig geweest. Daarna is de mal afgegoten met cementmortel, een soort beton. Het theater is met 16 vrachtwagens in delen naar het Iseoplantsoen vervoerd. Het sprankelende fonteintje in de vijver, de transparante waterspiegel op het dak van de plankier en het ingetogen theater vormen een wonderlijk geheel in het nieuw aangelegde plantsoen.

Nieuwbouwwijk De Aken

De zuidwestelijke uitbreiding van Amsterdam, De Aken, is in 2002 afgerond. Er staan zo’n 3200 woningen. Het ontwerp voor het Iseoplantsoen met vijver en fonteintje is van Henk Davidson en Nico Blom van stadsdeel Osdorp. Het plantsoen ligt in een wijde open kom van enkele meters diep en bestaat, naast de waterpartij met fontein en kunstwerken, uit verschillende tuinsoorten en een kinderspeelplaats met zandbak en klimtoestellen. Het geheel was in 1998 klaar. De straatnamen in het gebied zijn genoemd naar meren in Europa. De naam Iseoplantsoen verwijst naar een meer in Noord-Italië.

Literatuur en bronnen

Gesprekken met de kunstenaars Thomas Elshuis en Ben Raay man. 2003
Archief Deelraad Osdorp.
Gemeentearchief Amsterdam: Vinken en Van Kampen, Nieuwe kunstwerken in Amsterdam. Brochure 2002.