Zwerfkei

Een wellustige straal water valt precies op het hoogste punt van de kei.

Plaats: in de vijver bij de tuin van de Vrije Universiteit, Boelelaan 1117
Datum: 1988
Kunstenaar: Peter Breed. 
Materiaal: indisch graniet, zwerfkei, roestvast staal en koper
Afmeting: hoogte sokkel 1.40 m

Een zwerfkei ligt half over de rand van een zwarte sokkel. Een zilverkleurige buis schiet met een boog uit het voetstuk tevoorschijn en stort een wellustige dikke straal water precies op het hoogste punt van de kei. De steen slaat het water uit elkaar, sterren flitsen in het zonlicht. Een wijde boog van druppels en stralen valt spattend in de vijver. Wie goed luistert met de rug naar het langsdaverende verkeer, hoort een weefsel van zangerige geluiden. Diepe ondertonen mengen zich met het geruis van klaterende stemmen en het hogere pling-plong van vallende druppels.
De zwerfkei ligt als een sieraad op het voetstuk, door de tijd geslepen en flonkerend onder de waterstraal. Naast de zilverkleurige buis wijst een goudkleurige krul omhoog als een gebaar naar de hemel of een wenk naar de voorbijganger.
Zomer en winter spat het water op de zwerfkei. Bij stevig vriesweer hangen glanzende ijspegels aan de kei. De kans op bevriezing van de pomp is niet groot. De pomp ligt nogal diep in het water dat blijft stromen, uit de vijver door de fontein en weer de vijver in. Een paar keer per jaar trekt de tuinman zijn waadbroek aan en maakt de pomp schoon en het mandkastje dat eventueel vuil tegenhoudt.

Spelen met water

Peter Breed heeft lange tijd sieraden gemaakt. Hij ging naar de kunstacademie om het meesterteken te kunnen voeren. Daar leerde hij de afdeling beeldhouwen kennen en is naast sieraden ook beelden gaan maken. 
In 1986 kreeg hij van de Vrije Universiteit (VU) opdracht om een ruimtelijk object te maken in de kleine vijver bij de VU. Peter Breed vond dat de plek bij de “overdonderende volumes van het universiteitsgebouw om een zeer bescheiden sieraadachtige toevoeging vroeg, enigszins verticaal gericht”.
Water heeft hem altijd al gefascineerd, hij vindt water een mooi beeldend middel. Hij speelt ermee. In tuin van de Hortus heeft bijvoorbeeld een fonteintje van hem gestaan. Een goudkleurige bal of appel werd op de waterspiegel in evenwicht gehouden door een pompje dat onder de bol hing, als een dobber. Het pompje stuwde een straaltje water uit de appel, dat als een transparant steeltje omhoog kwam en met een klein geluidje in het water viel. De appel bewoog bij het minste zuchtje wind of de kleinste golfjes, het waterstraaltje bewoog mee en veranderde van klank. Peter Breed speelt met het geluid van water. De pompjes en bruiskoppen voor zijn fonteinen maakt hij zelf.

Zwerfkei

“Het idee voor de fontein begon met het beeld van een zwengelpomp waarmee je water oppompt,” vertelt Breed. “Dat vond ik zo mooi beeldend, een dikke buis waar het water uitvalt en uiteenspat op de stenen. In die tijd was ik heel erg bezig met zwerfkeien, kiezelstenen en collages van gevonden voorwerpen. Ik heb respect voor zwerfstenen. Ze lijken het eeuwige leven te hebben. Ze bleven niet op een plek maar verplaatsten zich door verschuivend ijs in de ijstijd of mensen gingen ermee sjouwen. Als de stenen nat zijn wordt de kleur veel dieper. Ik vond dat je onder zo’n waterstraal heel mooi een zwerfsteen kunt laten zien”.    
Voor de sokkel gebruikte Breed een brok graniet waar hij een soort taille in zaagde. Hij vond een zwerfkei in een zandafgraving bij Emmen.
In juni 1988 zou het beeld worden neergezet. Het betonnen fundament was al eerder op heipalen in het water geplaatst. De hijskraan stond al klaar, toen bleek dat een eend de plek in gebruik had genomen. Zij had op het betonnen eilandje midden in de vijver haar nest gebouwd en zat te broeden. De VU werd geraadpleegd en de afdeling biologie liet weten het niet zo prettig te vinden wanneer het nest verstoord zou worden. De plaatsing werd uitgesteld. Peter Breed ging met zijn gezin op vakantie naar Spanje en onderweg zag hij in de Pyreneeën een zwerfkei liggen. Hij heeft de zwerfkei in de auto geladen, want dit was de zwerfkei die hij werklijk zocht. De zwerfkei uit de Pyreneeën ligt nu op de sokkel onder de waterstraal. 

Bronnen

Archief Peter Breed
Gesprek met de kunstenaar.