Waterplastiek ‘Orbis stellaris’

Rondom op de rand staan de woorden 'orbis stellaris' - 'van de sterren een schijf'. Op ongeveer een meter er vandaan staat het fonteintje.

Plaats: Natura Artis Magistra, Plantage kerklaan 40, links van de ingang bij het planetarium
Datum: op 23 november 1988 werd het kunstwerk officieel ingewijd door de 1,2 miljoenste bezoeker van dat jaar
Kunstenaars: Ton van Summeren (1953) en Leo Vroegindewey (1955)
Materiaal: brons, messing
Maten: doorsnee waterbekken 74 cm hoogte 24 cm 
Fontein: hoogte 75,5 cm breedte 65 cm. Doorsnee messing plaat 65 cm 

Ter gelegenheid van het 150-jarig bestaan van Artis, werd op 2 mei 1988 het Zeiss Planetarium Artis geopend. De gemeente Amsterdam schreef voor die feestelijke gebeurtenis een prijsvraag uit voor "een hedendaags drinkwaterplastiek dat een mechanisme of een mechaniek verbeeldt. Dit is bedoeld als contrast met de grote aandacht die de natuur in Artis krijgt. Voor het formaat dient de menselijke maat het uitgangspunt te zijn. De materiaalkeuze is vrij". Artis kreeg de drinkwaterplastiek ‘Orbis Stellaris’ aangeboden door de Stichting Kunst in Mokum (KiM). 

Het waterbekken

In een cirkelvormige bronzen schijf heeft Van Summeren de vorm van een ster uitgespaard. Hij isoleerde, uit een afbeelding in een tijdschrift met duizend sterren, één ster en vergrootte die vele malen. "Ons begrip van hoe een ster eruit ziet wordt gevormd en ook vervormd door de modernste technieken. Vanuit satellieten met telescopen ontvangen we de platgeslagen beelden uit de ruimte. Als zo'n fotobeeld dan ook nog eens in een tijdschrift of krant gedrukt wordt en in rasterpunten uiteen valt, is de vervreemding totaal". 
Die vervormde afbeelding van een ster, uitgespaard in de bronzen schijf is het waterbekken. Rondom op de rand staan de woorden 'orbis stellaris' - 'van de sterren een schijf'. Op ongeveer een meter er vandaan staat het fonteintje.

De Fontein

Vroegindewey maakte een fonteintje in de vorm van een trechter, die met de steel schuin naar boven staat. De fontein staat op een ellipsvormige messing plaat. De boog van de waterstraal, die uit de steel van de trechter sproeit, is zo afgesteld dat hij precies op het waterbekken uiteen spat. Het water stroomt over de schijf terug naar de afvoer achter de fontein, de deksel van de afvoer heeft de vorm van een waterkolk.
"De vorm van de waterstraal, een parabool of kogelbaan, is gegeven door een natuurwet. De vorm van het beeld, waar de waterstraal vertrekt is hiervan afgeleid. (...) Het water, elementaire voor de levende natuur, heeft model gestaan voor het hele ontwerp".

Literatuur en bronnen

Lezing, 16 januari 2001. Maarten Th. Frankenhuis, directeur Artis en Onno Vlaanderen, architect. 'Artis, architectuur en collectie in historisch perspectief'. Archief Artis.
Gemeentearchief Amsterdam: Artis. Opdracht Artis drinkwaterplastiek.
Artisgids, uitgave van de Stichting tot instandhouding van de Diergaarde van het Koninklijk Zoölogisch Genootschap Natura Artis Magistra te Amsterdam.
Artis Beeldenroute.