Bastaardvorm ‘The Fountain’

Op vier plaatsen stroomt water uit de sculptuur van Karel Appel.

Plaats: Sandbergplein in Amstelveen voor het Cobra Museum voor Moderne Kunst.
Datum: 26 april 2001.
Kunstenaar: Karel Appel (1921).
Materiaal: brons.
Hoogte: ruim 5 meter

The Fountain is een constructie van voorwerpen uit verschillende culturen. Een constructie van opeengestapelde en tegen elkaar leunende objecten. In het midden staat een antieke gekruiste tafelpoot zonder blad. De zware tafelpoot draagt een kruk met vier meterslange poten. Op de kruk staat een enorme vogel, de vleugels onbeholpen gespreid. De vogel heeft een beulskap op, alleen de snavel steekt er puntig uit, gaten laten de ogen vrij. Boven de vogel balanceert een bolhoed op een polsstok. Drie primitieve ladders houden nog meer voorwerpen bijeen: de krachtige arm die een vuistslag geeft, de twee wagenwielen, de reusachtige vogelklauw, de grote open hand en de kleine gesloten hand. Een schilderdoek en een lijst steken wit af tegen het donkere brons. 
Op vier plaatsen stroomt water uit de sculptuur. Uit de bolhoed valt het kletsend op de vogel en dan op de grond. Uit de klauw en de handpalm gutst het naar beneden. Onderuit de arm met vuist regent een rijtje fijne straaltjes op de keien.

Bastaard vorm in de kunst

Al in 1948 gebruikte Appel toevallige vondsten voor zijn objecten of schilderijen. Hij wilde op die manier oerbeelden in zichzelf losmaken. In 1990 begon Karel Appel opnieuw met gevonden objecten uit de meest uiteenlopende culturen te werken. Hij had inmiddels een halve eeuw in allerlei landen gewoond en gewerkt. Appel tracht in zijn kunst “alle culturen te verenigen en een nieuwe vorm van hybridisering en versmelting na te streven”, vandaar een bastaard vorm in de kunst.
De watersculptuur is een geschenk van KPMG aan de stad Amstelveen. De schenking is gedaan ter ere van de tentoonstelling van het werk van Karel Appel, 'Beelden 1936 - 2000’, van 20 april - 12 augustus 2001 in het Cobra Museum

The Fountain is een bronzen uitvoering van het originele beeld dat in 2001 in het Cobra Museum te zien was. Het oorspronkelijke beeld is een constructie van hout, gips en papier-maché en gevonden voorwerpen. Appel heeft de objecten een symbolische betekenis gegeven, zoals ‘vrijheid’ voor de vogel, ‘kracht’ voor de arm met vuist en ‘rust van het platte land’ (de wagenwielen en ladders) tegenover de stadsmens (bolhoed). 

Christiaan Karel Appel 

Na twee jaar werken in de kapperszaak van zijn vader gaat Karel Appel, 15 jaar oud, samen met de broer van zijn moeder, Karel Chevalier, op tekenles bij kunstschilder Jozef Verheijen. In 1942 wordt hij toegelaten tot de Rijksacademie in Amsterdam. Hij krijgt een beurs via het departement van Volksvoorlichting en Kunsten (DKV). Karel Appel ontpopte zich als een gedreven schilder. Hij verzette zich tegen de westerse tradities, zeden en gewoonten en probeerde daarvan los te komen en een eigen weg te gaan. Op de Rijksacademie ontmoette hij Corneille Guillaume Beverloo.
In 1947 vertrekken beide jonge kunstenaars naar Parijs, waar zij met andere kunstenaars uit verschillende landen een gemeenschappelijk leef- werk- en denkwereld vinden. Zij willen zich volledig spontaan uiten en alles uitproberen, los van de remmende werking van de westerse cultuur. De kunstenaars voelen zich verwant aan de volkskunst en kunst van primitieve volken en hebben grote belangstelling voor kindertekeningen. Ieder mens kan zich, zonder knellende banden van opgelegde academische regels en esthetische normen, weer vrij uiten in de taal van de fantasie. Zo ontstond de internationale CoBrA-beweging.
Karel Appel heeft meer dan welk ander Cobralid ook verwezenlijkt wat de beweging voorstond. De CoBrA-jaren waren van grote invloed op de ontwikkeling van zijn latere werk. 

CoBrA-beweging (1948-1951)

De kunstenaarsgroep en hun theoretici, de CoBrA-beweging, komt voort uit drie landen: Denemarken (Asger Jorn), België (Christiaan Dotremont) en Nederland (Constant Nieuwenhuys). De beginletters van ‘Copenhague’, ‘Bruxelles’ en ‘Amsterdam’ vormen de naam CoBrA. De Cobragroep kreeg bekendheid door zijn levendigheid en veelzijdigheid. Zij organiseerden tentoonstellingen die heftige reacties opriepen. Het tijdschrift Cobra was de spil van de beweging.

Literatuur en bronnen

Cathérina van Houts, Karel Appel. uitgever....
Persbericht ‘Beeld Karel Appel verrijkt Amstelveens Stadshart’. 5 april 2001. Uitgegeven door Gemeente Amstelveen en KPMG.
Bulletin Archief Stedelijk Museum Schiedam, maart - april 2000.